เมื่อได้ศึกษาวิเคราะห์อรรถกถาธรรมบทพบว่าแต่ละคาถาแต่ละวรรคผู้แต่งเน้นหลักธรรมต่างกันออกไป ได้แก่
     ๑. ยมกวรรค วรรคนี้พระพุทธองค์ตรัสสอนธรรมในลักษณะเป็นคู่ๆ เช่นเรื่องคนใจดีกับคนใจชั่ว เรื่องผู้ผูกเวรกับผู้ไม่ผูกเวรเรื่องความสามัคคีกับความแตกสามัคคี ทรงชี้ให้เห็นคุณของธรรมฝ่ายดีและชี้ให้เห็นโทษของธรรมฝ่ายชั่ว พร้อมทั้งแนวทางในการทำดีละเว้นชั่ว
    ๒. อัปปมาทวรรควรรคนี้ทรงสอนให้ทำความดีตามแนวอัปปมาทธรรม คือความไม่ประมาท ความไม่ประมาทนี้ถือว่าเป็นยอดแห่งธรรมเพราะธรรมทั้งหมดรวมลงในความไม่ ประมาทเหมือนรอยเท้าของสัตว์ทุกชนิดรวมลงในรอยเท้าช้าง
     ๓.จิตตวรรค วรรคนี้ทรงสอนให้ปฏิบัติโดยการควบคุมจิตเพราะธรรมชาติของจิตคือดิ้นรน กวัดแกว่ง รักษายาก ห้ามยากต้องควบคุมให้ตรง เหมือนช่างศรดัดลูกศรให้ตรงจิตนี้มักดิ้นรนไปมาเหมือนปลาที่ถูกจับขึ้นมาไว้ บนบก เปลี่ยนแปลงได้ง่ายเที่ยวไปไกล เที่ยวไปดวงเดียว ไม่มีรูปร่าง อาศัยอยู่ในถ้ำ (คือกาย)
   ๔. ปุปผวรรค วรรคนี้ทรงสอนโดยเปรียบเทียบกับธรรมชาติ
คือ ดอกไม้ทรงเปรียบเทียบดอกไม้กับกิเลสบ้างเปรียบอาการเก็บดอกไม้กับอาการในการ ปฏิบัติธรรมบ้างธรรมบทแต่ละบทสามารถนำมาเป็นแนวทางในการทำความดีได้อย่าง ชัดเจน
     ๕. พาลวรรค วรรคนี้ทรงสอนเรื่องคนพาล คือคนโง่ไม่มีปัญญาไม่รู้จักประโยชน์ในโลกนี้และประโยชน์ในโลกหน้า ไม่รู้จักพระสัทธรรมทรงเน้นให้เห็นโทษของความเป็นคนพาล และวิธีปฏิบัติต่อคนพาล
ทรงเปรียบเทียบระหว่างคนพาลกับบัณฑิต
     ๖. ปัณฑิตวรรค วรรคนี้ทรงสอนให้เป็นบัณฑิต ให้คบบัณฑิต คำว่า บัณฑิตหมายถึงผู้ปฏิบัติตามธรรมคือกุศลกรรมบถ ๑๐ ประการ โดยสรุปก็คือ ผู้คิดดีทำดี พูดดี ถ้าพบบัณฑิตเช่นนี้ให้คบท่านไว้ ก็จะมีแต่ความเจริญไม่มีเสื่อมเลย ถึงแม้ท่านจะชี้โทษ ก็ให้ถือว่าท่านเป็นผู้ชี้ขุมทรัพย์
    ๗. อรหันตวรรค วรรคนี้ทรงแสดงคุณสมบัติของพระอรหันต์ซึ่งควรถือเป็นเยี่ยงอย่างที่ดี และควรปฏิบัติตามแนวทางของท่านคุณสมบัติของพระอรหันต์ในที่นี้ คือไม่มีความเร่าร้อนกระวนกระวายไม่ติดอาลัย บรรลุนิพพาน เป็นที่รักของเทวดาและมนุษย์ ทั้งหลายเป็นผู้ไม่หวั่นไหวในอารมณ์ที่น่าปรารถนาหรือไม่น่าปรารถนา จะอยู่ ณสถานที่ใดๆ จะเป็นบ้านหรือป่าก็ตาม สถานที่นั้นๆ ย่อมเป็นที่รื่นรมย์เพราะท่านไม่แสวงหากาม อีกต่อไป
    ๘. สหัสสวรรค วรรคนี้ทรงสอนให้ทราบว่าอะไรคือสาระของชีวิตอะไรคือความไร้สาระของชีวิต การกระทำอย่างไรมีสาระ อย่างไรไร้สาระทรงเปรียบเทียบชีวิตหรือการกระทำที่มีสาระจำนวน ๑ ครั้งว่ามีคุณค่ามากกว่าชีวิตหรือการกระทำที่ไร้สาระจำนวน ๑,๐๐๐ ครั้ง
    ๙. ปาปวรรค วรรคนี้ทรงสอนให้รู้จักบุญและบาป รวมทั้งผลของบุญและบาปว่ามีความแตกต่างกัน ให้พยายามรีบเร่งทำบุญละเว้นบาป บุญต้องหาบ บาปต้องละถ้าทำบุญช้า บาปมักจะเข้ามาแทนที่
    ๑๐.ทัณฑวรรค วรรคนี้ทรงสอนเกี่ยวกับการลงทัณฑ์คือ การใช้กำลังทำร้ายเข่นฆ่าหรือเบียดเบียนผู้อื่นให้ได้รับความเดือดร้อนหรือ พูดจาหยาบคายให้ร้ายป้ายสีทรงชี้ให้เห็นว่าสัตว์ทั้งหลายรักสุขเกลียดทุกข์ ด้วยกันทั้งนั้นไม่ควรเบียดเบียนกันผู้ที่เบียดเบียนผู้อื่น จะได้รับโทษต่างๆ เช่นได้รับทุกขเวทนาอย่างแรงกล้า เสื่อมทรัพย์ ถูกทำร้าย

๑๑. ชราวรรค วรรคนี้ทรงสอนเรื่องความชรา คือ ความแก่ ความทรุดโทรมซึ่งเป็นเสมือนไฟเผาผลาญชีวิตสรรพสัตว์อยู่เป็นนิตย์ความแก่ชรา นี้แม้จะเป็นความจริงด้านหนึ่งของชีวิตแต่ก็ไม่เป็นที่น่าปรารถนาของมนุษย์ ไม่ว่าหญิงหรือชายหากสอนเรื่องนี้ด้วยวิธีการธรรมดาอาจไม่เป็นที่พอใจของผู้ ฟังและไม่เกิดประโยชน์มากนัก
     ๑๒. อัตตวรรค วรรคนี้ทรงสอนเรื่องตน คำว่า ตน ในที่นี้ หมายถึงผู้กระทำ(สยกตตา) โดยทั่วไป ไม่ได้หมายถึง อัตตา หรือ อาตมันในศาสนาพราหมณ์ พระองค์ทรงสอนให้รู้จักรักษาตนด้วยการทำดีให้รู้จักวางจังหวะของชีวิตใน ทำนองที่ว่า วัยแรกเรียนวิชา วัยต่อมาสร้างหลักฐานวัยแก่ทำบุญจะเกิดคุณตลอดกาล ทรงสอนให้ฝึกฝนตนและทำตนให้เป็นที่พึ่ง
     ๑๓. โลกวรรค วรรคนี้ทรงสอนเรื่องเกี่ยวกับโลก คำว่า โลกในที่นี้มีความหมายหลายอย่าง คือ โลกคือหมู่สัตว์ โลกคือแผ่นดินโลกคือภพนี้และภพหน้า โลกคือขันธ์ ๕ โลกคือชาวโลก โลก คือวัฏฏทุกข์
ทรงสอนให้อยู่ในโลกอย่างไม่ประมาท ไม่ควรเป็นคนรกโลกให้อยู่อย่างมีคุณธรรมจึงจะมีความสุข
     ๑๔. พุทธวรรค วรรคนี้ ทรงสอนเรื่องพระพุทธเจ้า พุทธภาวะ และคำสั่งสอนคำว่า พระพุทธเจ้าคือผู้ที่ตรัสรู้อนุตตรสัมมาสัมโพธิญาณด้วยพระองค์เองและทรง สามารถสอนผู้อื่นให้รู้ตามการอุบัติขึ้นของพระพุทธเจ้าเป็นสิ่งที่หาได้ยาก ยิ่งผู้ที่จะมาเกิดเป็นพระพุทธเจ้าได้นั้นถ้าต้องการเกิดเป็นพระพุทธเจ้าผู้ เลิศทางปัญญา ต้องบำเพ็ญบารมี ๓๐ ประการเป็นเวลานานถึง ๔ อสงไขย ๑๐๐, ๐๐๐ กัป
     ๑๕. สุขวรรค วรรคนี้ทรงสอนวิธีสร้างความสุขที่แท้จริงให้แก่ชีวิต โดยสรุป คือ
          (๑) ไม่ก่อเวร                      (๒) ไม่ทำตนให้เดือดร้อน
          (๓) กำจัดความกังวล          (๔) ละความชนะและความพ่ายแพ้
          (๕) แสวงหาความสงบ        (๖) คบหาพระอริยะอยู่ร่วมกับนักปราชญ์
          (๗) ไม่คบคนพาล
      ๑๖. ปิยวรรค วรรคนี้ทรงสอนวิธีที่ควรปฏิบัติต่อสิ่งอันเป็นที่รัก คำว่า
สิ่งอันเป็นที่รักมี ๒ ประเภท คือ
      (๑) ทางโลก หมายถึง รูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะ (สิ่งที่มากระทบ)และธรรมารมณ์ ที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ หรือหมายถึงกิเลสตัณหา
      (๒) ทางธรรม หมายถึง ศีล สมาธิ ปัญญา นิพพาน บุญกุศลผู้ที่ประกอบด้วยคุณธรรมเหล่านี้ย่อมจะเป็นที่รักของทุกคนเมื่อจาก โลกนี้ไปสู่โลกหน้าย่อมจะมีบุญคอยต้อนรับ
     ๑๗. โกธวรรค วรรคนี้ทรงสอนวิธีละความโกรธ โทษแห่งความโกรธ ประโยชน์ของการละความโกรธ
     ๑๘. มลวรรค วรรคนี้ทรงสอนเรื่องความเศร้าหมอง เรียกว่า มลทิน กล่าวคือ
            มลทินของชีวิต ได้แก่ กิเลสและอกุศลกรรม
            มลทินของมนต์ ได้แก่ การไม่ท่องบ่น
            มลทินของบ้านเรือน ได้แก่ ความไม่ขยัน
            มลทินของผิวพรรณ ได้แก่ ความเกียจคร้านชำระร่างกาย
            มลทินของผู้รักษา ได้แก่ ความประมาท
            มลทินของคู่สามีภรรยา ได้แก่ การนอกใจกัน
    ๑๙. ธัมมัฏฐวรรค วรรค นี้ทรงสอนเรื่องคุณธรรมที่ทำให้ได้ชื่อว่าเป็นผู้ตั้งอยู่ในธรรมทรงแสดงไป ตามหน้าที่ของแต่ละบุคคลที่ตรัสถึง เช่น คุณธรรมของผู้พิพากษาคือ วินิจฉัยคดี และสาเหตุแห่งคดีทั้งฝ่ายที่เป็นจริงและไม่เป็นจริง
วินิจฉัยโดยไม่ผลีผลาม เที่ยงธรรม และโดยสม่ำเสมอ เป็นต้น
    ๒๐. มัคควรรค วรรคนี้ทรงสอนเรื่องหนทางอันประเสริฐ คืออริยมรรค ทรงย้ำว่าทางเพื่อความหมดจดแห่งทรรศนะ มีทางนี้ มิใช่ทางอื่น ทรงสอนว่าเหตุที่ทำให้พบอริยมรรค คือรักษากาย วาจา ใจ ไม่ทาความชั่วทางกาย ชำระกายวาจา ใจ ให้บริสุทธิ์หมดจด
     ๒๑. ปกิณณกวรรค วรรคนี้ทรงสอนหลักธรรมเบ็ดเตล็ดทั่วไป
     ๒๒ นิรยวรรค วรรคนี้ทรงสอนเรื่องนรก หรือเรื่องสุคติภูมิ
     ๒๓. นาควรรค วรรคนี้ทรงสอนเรื่องวิธีฝึกตนเองเปรียบเหมือนการฝึกช้างในสมรภูมิ ช้างศึกเมื่อได้รับการฝึกดีย่อมเป็นสัตว์ฉลาด มีความอดทนแต่ผู้ที่ฝึกตนได้แล้วประเสริฐกว่าช้างศึกที่ฝึกแล้ว
    ๒๔. ตัณหาวรรค วรรคนี้ทรงสอนให้รู้จักตัณหา คือ ความทะยานอยาก ๓ ประการ ได้แก่
          (๑) กามตัณหา ความทะยานอยากในกาม
          (๒) ภวตัณหา ความอยากมีอยากเป็น
          (๓) วิภวตัณหา ความอยากจะไม่มีอยากจะไม่เป็น
 ตัณหา ๓ เปรียบเหมือนเถาย่านทรายเจริญอยู่ในป่าเติบโตโอบรัดต้นไม้อื่นๆ
    ๒๕. ภิกขุวรรค วรรคนี้ทรงแสดงธรรมที่ทำให้เป็นภิกษุ ทรงสอนว่าสิ่งที่ภิกษุในศาสนานี้ต้องกระทำ คือสำรวมอินทรีย์ มักน้อยสันโดษระมัดระวังในวินัยบัญญัติ คบกัลยาณมิตร มีอาชีพสะอาดทรงสอนไม่ให้เบียดเบียนสัตว์ทั้งหลาย มุ่งเจริญกรรมฐานไม่ถือมั่นในรูปไม่ประมาท รู้จักเตือนตนเอง รู้จักพึ่งตนเอง
     ๒๖. พราหมณวรรค วรรคนี้ทรงแสดงคุณสมบัติของพราหมณ์ พราหมณ์ในที่นี้  ก็คือพระขีณาสพ คุณสมบัติของพราหมณ์หรือพระขีณาสพที่ทรงแสดงเป็นคุณสมบัติและปฏิปทาของพระ สาวกเช่น ไม่ทำกรรมชั่วทางกาย วาจา ใจ มีความสำรวมระวัง มีสัจจะ มีธรรมเป็นผู้สะอาด ทรงแสดงเพื่อให้เป็นเยี่ยงอย่างในการนำไปปฏิบัติ  อ่านพุทธวจนะในธรรมบท